Z tego artykułu dowiesz się:
- Jakie substancje aktywne zawiera korzeń pelargonii i jak działają
- Które infekcje można leczyć preparatami z pelargonią
- Jakie są dostępne formy preparatów i jak je dawkować
- Czy badania potwierdzają skuteczność tej rośliny
- Jakie mogą wystąpić skutki uboczne
Skąd pochodzi pelargonia afrykańska i jak ją wykorzystywano?
Pelargonium sidoides to roślina rosnąca naturalnie w południowej części Afryki, zwana przez plemię Zulu „umckaloabo” – co w ich języku oznacza ostry kaszel.
W tradycyjnej medycynie afrykańskiej korzeń tej rośliny stosowano przy leczeniu gruźlicy, zapaleniach płuc i oskrzeli, problemach żołądkowych oraz biegunce. Wykorzystywano ją również przy bólach menstruacyjnych, chorobach wątroby i trądziku.
Współczesna fitoterapia skupia się głównie na wykorzystaniu pelargonii w infekcjach układu oddechowego i wspomaganiu odporności organizmu.
Które substancje w pelargonii odpowiadają za jej działanie?
Korzeń pelargonii zawiera ponad 65 różnych związków biologicznie czynnych, z których najważniejsze należą do trzech grup chemicznych.
Kumaryny
Do tej grupy należą umckalina, skopoletyna, fraksetyna i artelina – związki o właściwościach przeciwzapalnych i immunomodulujących.
Fenolokwasy
Kwas galusowy i jego ester metylowy wykazują działanie przeciwutleniające i wspierają naturalne mechanizmy obronne organizmu.
Proantocyjanidyny
Katechina i epikatechina to silne antyoksydanty, które dodatkowo wzmacniają działanie pozostałych składników.
Jak pelargonia afrykańska wspomaga walkę z infekcjami?
Wyciąg z korzenia pelargonii działa na trzech poziomach jednocześnie, co czyni go skutecznym wsparciem w chorobach układu oddechowego.
Działanie przeciwbakteryjne polega na blokowaniu przylegania bakterii do komórek błony śluzowej w drogach oddechowych. Patogeny nie mogą się zatem przyczepić i rozpocząć infekcji.
Efekt przeciwwirusowy osiągany jest przez hamowanie replikacji wirusów oraz procesu hemaglutynacji, który umożliwia wirusom wnikanie do komórek gospodarza.
Właściwości immunomodulujące polegają na stymulacji układu odpornościowego do aktywniejszej walki z drobnoustrojami chorobotwórczymi.
Przy jakich dolegliwościach stosuje się preparaty z pelargonią?
Preparaty zawierające wyciąg z pelargonii afrykańskiej znajdują zastosowanie głównie w problemach dotyczących układu oddechowego.
- Ostre zapalenie oskrzeli
- Przeziębienie z kaszlem i katarem
- Zapalenie zatok przynosowych
- Zapalenie krtani i gardła
- Zapalenie migdałków
- Infekcje ucha środkowego
- Grypa i inne wirusowe infekcje oddechowe
Dodatkowo niektóre badania wskazują na skuteczność przy infekcjach wirusem opryszczki – zarówno typu HSV-1 powodującego opryszczkę wargową, jak i HSV-2 odpowiedzialnego za opryszczkę genitalną.
Jakie formy preparatów z pelargonią są dostępne w aptekach?
W polskich aptekach można znaleźć pelargonię w postaci kropli, syropów, żeli i tabletek – zarówno jako leki, jak i suplementy diety.
Roztwory doustne i krople
Pelavo Med to lek w postaci roztworu – 4 ml zawiera 20 mg suchego wyciągu z korzenia pelargonii. Dzieci 6-12 lat przyjmują 4 ml dwa razy dziennie, starsze dzieci i dorośli 4 ml trzy razy dziennie.
Umckaloabo w formie kropli zawiera 8 g wyciągu w 10 g roztworu. Dawkowanie zależy od wieku: dzieci 1-5 lat po 10 kropli trzy razy dziennie, dzieci 6-13 lat po 20 kropli trzy razy dziennie, starsi po 30 kropli trzy razy dziennie.
Syropy dla dzieci
Pelavo Kids zawiera w 7,5 ml syropu 30 mg ekstraktu z pelargonii oraz 26,7 mg witaminy C. Dzieci 3-6 lat przyjmują 3 razy dziennie 2,5 ml, dzieci 6-12 lat 3 razy dziennie 5 ml.
Zatogrip Baby 1+ można podawać najmłodszym – jedna łyżeczka dwa razy dziennie zawiera 3 mg ekstraktu z pelargonii, a także czarny bez, acerolę, cynk i witaminę D.
| Preparat | Wiek | Pelargonia (w 1 ml) | Dodatkowe składniki | Dawkowanie |
|---|---|---|---|---|
| Zatogrip Baby 1+ | od 1 roku | 3 mg | czarny bez, acerola, cynk, witamina D | 2x dziennie łyżeczka |
| Zatogrip Kids 3+ | od 3 lat | 3 mg | czarny bez, werbena, dziewanna, cynk, witamina D | wg zaleceń producenta |
| Zatogrip Kids 6+ | od 6 lat | 3 mg | porost islandzki, pierwiosnek, czarny bez | 2x dziennie łyżeczka |
Formy dla dorosłych i starszych dzieci
Zatogrip Forte 12+ w tabletkach zawiera 50 mg ekstraktu z pelargonii w jednej tabletce, którą przyjmuje się raz dziennie. Preparat wzbogacono dodatkowo imbirem, werbeną, dziewanną, pierwszoskiem, czarnym bzem, cynkiem i witaminą D.
Pelbez to żel doustny, w którym 5 g zawiera 30 mg wyciągu z pelargonii. Dzieci 3-6 lat przyjmują 5 g dziennie, starsze dzieci i dorośli 10 g dziennie.
Czy badania naukowe potwierdzają skuteczność pelargonii?
Pelargonia afrykańska została przebadana w kilku badaniach klinicznych, które wykazały jej rzeczywistą skuteczność w leczeniu infekcji dróg oddechowych.
W pierwszym badaniu z udziałem 111 pacjentów stwierdzono statystycznie istotne zmniejszenie objawów kaszlu u osób przyjmujących wyciąg z pelargonii w porównaniu z grupą otrzymującą placebo. Co ważne, nie odnotowano znaczących działań niepożądanych.
Drugie badanie objęło 124 chorych z zapaleniem oskrzeli. Grupa przyjmująca pelargonię wykazała wyraźnie lepsze wyniki leczenia niż grupa placebo. U 15 z 64 pacjentów w grupie badanej wystąpiły działania niepożądane, ale były łagodne i nie wymagały przerwania terapii.
Trzecie badanie z 51 uczestnikami dotyczyło ostrego zapalenia błony śluzowej nosa i zatok. Również tutaj potwierdzono statystycznie istotną przewagę pelargonii nad placebo, a skutki uboczne u 6 pacjentów miały charakter niegroźny.
Jakie skutki uboczne może wywołać pelargonia afrykańska?
Działania niepożądane po stosowaniu preparatów z pelargonią występują stosunkowo rzadko i mają łagodny przebieg.
Najczęściej zgłaszane dolegliwości dotyczą układu pokarmowego i obejmują:
- Nudności
- Wymioty
- Biegunkę
- Niestrawność
- Ogólne nietolerancje pokarmowe
W przeprowadzonych badaniach klinicznych działania niepożądane nie były na tyle poważne, aby wymagały przerwania leczenia.
Czy pelargonia może wywołać reakcję alergiczną?
Pelargonia afrykańska nie jest zaliczana do powszechnych alergenów, jednak indywidualne reakcje alergiczne są zawsze możliwe.
Osoby z udokumentowaną alergią na inne rośliny z rodziny pelargonii lub geranium powinny zachować szczególną ostrożność. Jeśli po zastosowaniu preparatu pojawią się objawy takie jak wysypka, swędzenie czy obrzęk, należy przerwać stosowanie i skonsultować się z lekarzem lub alergologiem.
Przed pierwszym zastosowaniem, szczególnie u dzieci z atopią lub innymi alergiami, warto zasięgnąć porady specjalisty.
Jak długo można bezpiecznie stosować preparaty z pelargonią?
Producenci nie określają maksymalnego czasu stosowania pelargonii afrykańskiej w profilaktyce, jednak zalecają kontrolę specjalisty przy długotrwałym użyciu.
W leczeniu ostrych infekcji dróg oddechowych preparaty stosuje się zazwyczaj przez 7-14 dni. W przypadku profilaktycznego wzmacniania odporności można je przyjmować dłużej, najlepiej po konsultacji z lekarzem lub farmaceutą.
Warto pamiętać, że jeden z dostępnych preparatów – Pelavo Med – jest lekiem, więc jego stosowanie powinno być zgodne z zaleceniami zawartymi w ulotce.
Podsumowanie – czy warto sięgać po pelargonię?
Pelargonia afrykańska to roślina o naukowo potwierdzonym działaniu w infekcjach górnych dróg oddechowych. Badania kliniczne wykazały jej skuteczność w łagodzeniu kaszlu, zapalenia oskrzeli i zatok. Preparaty są bezpieczne i można je stosować już od 1 roku życia, przy czym skutki uboczne występują rzadko i mają łagodny charakter. Dostępność różnych form – kropli, syropów, żeli i tabletek – pozwala dobrać odpowiedni preparat dla każdej grupy wiekowej. Warto rozważyć pelargonię jako naturalne wsparcie odporności, szczególnie w sezonie infekcji.
Pytania i odpowiedzi
Od jakiego wieku można podawać dziecku pelargonię afrykańską?
Najmłodszym dzieciom można podawać Zatogrip Baby 1+ już od ukończenia 1 roku życia. Inne preparaty są przeznaczone dla starszych dzieci – od 3 lub 6 lat, w zależności od formy i stężenia ekstraktu.
Czy pelargonię można łączyć z antybiotykami?
Nie ma przeciwwskazań do jednoczesnego stosowania pelargonii z antybiotykami. Wręcz przeciwnie – jej działanie przeciwbakteryine i immunomodulujące może wspierać farmakoterapię. Zawsze jednak warto poinformować lekarza o wszystkich przyjmowanych preparatach.
Kiedy należy spodziewać się poprawy po zastosowaniu pelargonii?
W badaniach klinicznych istotną poprawę obserwowano już po kilku dniach stosowania. Pełny efekt terapeutyczny rozwija się zazwyczaj w ciągu 7-10 dni regularnego przyjmowania preparatu zgodnie z zaleceniami.
Czy pelargonia może zastąpić antybiotyk przy zapaleniu oskrzeli?
Pelargonia wykazuje skuteczność w łagodnym i umiarkowanym zapaleniu oskrzeli, ale nie zastępuje antybiotyku w ciężkich infekcjach bakteryjnych. Decyzję o wyborze terapii powinien podjąć lekarz na podstawie badania pacjenta i oceny ciężkości infekcji.
Czy preparaty z pelargonią można stosować w ciąży i karmieniu piersią?
Brak wystarczających danych dotyczących bezpieczeństwa stosowania pelargonii w ciąży i podczas laktacji. Kobiety w ciąży i karmiące powinny przed zastosowaniem skonsultować się z lekarzem, który oceni stosunek korzyści do potencjalnego ryzyka.
