Z tego artykułu dowiesz się:
- Jakie jest optymalne stężenie miedzi we krwi i gdzie się gromadzi
- Jak niedobór miedzi wpływa na zdrowie i kto jest w grupie ryzyka
- Czym objawia się nadmiar miedzi w organizmie
- Które produkty dostarczają najwięcej tego pierwiastka
Jaką rolę pełni miedź w organizmie człowieka?
Miedź należy do mikroelementów, których organizm potrzebuje w śladowych ilościach, ale które są niezbędne do zachowania zdrowia. Jej prawidłowe stężenie w surowicy krwi wynosi około 0,8-1,3 mg/l. Przeciętna osoba dorosła ma w swoim ciele 100-120 mg tego pierwiastka, przy czym największe jego nagromadzenie występuje w mózgu, wątrobie i nerkach, mniejsze zaś w mięśniach i tkance kostnej.
Po spożyciu pokarmów zawierających miedź, pierwiastek ten wchłania się w przewodzie pokarmowym i wędruje do wątroby. Tam uczestniczy w licznych przemianach metabolicznych. W wątrobie jony miedzi łączą się z apoceruloplazminą, tworząc ceruloplazminę (ferroksydazę) – białko zaliczane do białek ostrej fazy. Oznaczenie poziomu ceruloplazminy wykorzystuje się w rozpoznawaniu schorzeń związanych z zaburzoną gospodarką miedzią, takich jak choroba Wilsona1.
Jak objawia się zbyt niski poziom miedzi?
Deficyt miedzi powoduje objawy trudne do jednoznacznego powiązania z brakiem tego konkretnego składnika. Ponieważ pierwiastek bierze udział w wielu procesach biochemicznych, jego niewystarczająca ilość negatywnie wpływa na funkcjonowanie różnych układów organizmu.
W normalnych warunkach dieta pokrywa zapotrzebowanie na miedź, dlatego jej niedobór występuje stosunkowo rzadko. Gdy jednak się pojawi, może prowadzić do:
- Zaburzeń neurologicznych
- Problemów z układem sercowo-naczyniowym
- Zmian dermatologicznych
- Osłabienia odporności1
Czy niedobór miedzi może być chorobą genetyczną?
Tak – istnieje rzadkie zaburzenie genetyczne zwane chorobą Menkesa lub chorobą kręconych włosów, w którym organizm praktycznie nie przyswaja miedzi. Schorzenie to dotyka wyłącznie chłopców.
Choroba manifestuje się nie tylko charakterystycznymi zmianami wyglądu (łamliwe, sztywne, kręcone włosy), ale powoduje też poważne uszkodzenia mózgu, naczyń krwionośnych i wątroby2.
Dlaczego niedobór miedzi utrudnia wchłanianie żelaza?
Zbyt małe stężenie miedzi uruchamia łańcuch kolejnych problemów zdrowotnych. Kiedy miedzi jest za mało, organizm gorzej przyswaja żelazo z pożywienia. Niedobór żelaza prowadzi następnie do:
- Przewlekłego zmęczenia
- Problemów z koncentracją uwagi
- Częstszych infekcji
- Zaburzeń trawienia – zaparć lub biegunek1
Czy miedź wpływa na rozwój płodu?
Miedź odgrywa kluczową rolę w kształtowaniu się układu nerwowego nienarodzonego dziecka. Zarówno zbyt niskie, jak i nadmierne stężenie tego pierwiastka może zaburzać prawidłowy rozwój ośrodkowego układu nerwowego u płodu1.
Jak niedobór miedzi oddziałuje na skórę?
Niewystarczający poziom miedzi w organizmie spowalnia proces gojenia się ran, choć efekt ten zależy również od ogólnego stanu zdrowia pacjenta.
Szczególnie narażone na trudno gojące się rany (zwłaszcza odleżyny) są osoby przewlekle chore, unieruchomione i niedożywione. W takich przypadkach zaleca się stosowanie specjalistycznych preparatów odżywczych (takich jak Nutridrink Protein czy Nutridrink Skin Repair), które zawierają podwyższone ilości węglowodanów, białka, witamin A i C, cynku oraz miedzi. Te składniki działają wspólnie, przyspieszając regenerację i naprawę uszkodzonej skóry1,3.
Co powoduje nadmiar miedzi w organizmie?
Wątroba odpowiada za przetwarzanie miedzi i jej wydalanie z organizmu wraz z kałem. Jeśli mechanizm transportu i eliminacji miedzi zawiedzie, pierwiastek gromadzi się w tkankach – przede wszystkim w ośrodkowym układzie nerwowym i wątrobie.
Taka sytuacja występuje w chorobie Wilsona – genetycznym zaburzeniu, które uszkadza wątrobę i centralny układ nerwowy, a także serce, nerki, kości oraz oczy4.
Które produkty zawierają najwięcej miedzi?
Do produktów obfitujących w miedź należą wątróbka cielęca, orzeszki ziemne i otręby pszenne. Znaczące ilości tego pierwiastka znajdziesz także w:
- Ziemniakach
- Różnych nasionach
- Warzywach
- Produktach pełnoziarnistych
- Czekoladzie
Należy jednak pamiętać, że przyjmowanie zbyt dużych dawek miedzi może prowadzić do uszkodzenia wątroby1.
Najważniejsze informacje o miedzi
Miedź to mikroelement niezbędny dla zdrowia, który powinien utrzymywać się we krwi na poziomie 0,8-1,3 mg/l. Niedobór tego pierwiastka występuje rzadko, ale może powodować problemy neurologiczne, sercowo-naczyniowe i skórne, a także utrudniać przyswajanie żelaza. Nadmiar miedzi, charakterystyczny dla choroby Wilsona, niszczy wątrobę i układ nerwowy. Zrównoważona dieta bogata w wątróbkę, orzechy, produkty pełnoziarniste i warzywa zazwyczaj pokrywa zapotrzebowanie na ten składnik. Suplementację miedzi należy prowadzić wyłącznie pod kontrolą lekarza, ponieważ nadmierne dawki szkodzą wątrobie.
Pytania i odpowiedzi
Ile miedzi dziennie powinien dostarczać dorosły człowiek?
Zapotrzebowanie na miedź jest niewielkie – organizm potrzebuje tego pierwiastka w śladowych ilościach. Zrównoważona dieta oparta na produktach pełnoziarnistych, orzechach, warzywach i od czasu do czasu wątróbce zazwyczaj w pełni pokrywa dzienne zapotrzebowanie bez konieczności suplementacji.
Czy można przedawkować miedź z normalnej diety?
Przedawkowanie miedzi z typowej diety jest bardzo mało prawdopodobne. Problem nadmiaru tego pierwiastka występuje głównie w chorobie Wilsona (zaburzenie genetyczne) lub przy długotrwałym stosowaniu wysokich dawek suplementów bez nadzoru lekarskiego.
Kto jest najbardziej narażony na niedobór miedzi?
Największe ryzyko niedoboru miedzi mają osoby z zaburzeniami wchłaniania jelitowego, przewlekle chore i unieruchomione, niedożywione oraz pacjenci żywieni pozajelitowo. Również niemowlęta z chorobą Menkesa nie przyswajają miedzi z pożywienia.
Czy weganie muszą suplementować miedź?
Dieta wegańska może dostarczać wystarczające ilości miedzi z takich źródeł jak produkty pełnoziarniste, orzechy, nasiona, otręby i warzywa. Suplementacja nie jest zazwyczaj konieczna, chyba że badania krwi wykażą niedobór lub lekarz zaleci inaczej z uwagi na indywidualną sytuację zdrowotną.
