Czy wiesz jak przygotować sok z bzu czarnego? Poznaj sprawdzone przepisy

Czym jest bez czarny i gdzie rośnie?

Bez czarny (Sambucus nigra), nazywany również bzem aptecznym lub lekarskim, to krzew spotykany powszechnie w ogrodach, parkach, przy drogach i na łąkach w całej środkowej Europie, na Bałkanach, w Azji i północnej Afryce. Roślina ta była wykorzystywana w medycynie już w V-IV wieku p.n.e., a w średniowieczu jej owoce służyły jako przyprawa kuchenna.

Krzew kwitnie na przełomie maja i czerwca, tworząc charakterystyczne białe baldachy kwiatowe o intensywnym zapachu. Od sierpnia do września pojawiają się ciemnofioletowe, jagodopodobne owoce, które przed spożyciem wymagają przetworzenia – w stanie surowym są niejadalne.

Jakie substancje czynne zawiera bez czarny?

Owoce bzu czarnego są źródłem wielu cennych składników: garbników, kwasów polifenolowych (w tym kawowego), kwasów organicznych (głównie jabłkowego), witamin z grupy B, witaminy C, pektyn, cukrów oraz śladowych ilości olejków eterycznych. Szczególnie istotne są antocyjany odpowiedzialne za ciemnofioletową barwę.

Kwiaty natomiast wyróżniają się wysoką zawartością flawonoidów – przede wszystkim rutyny i kwercetyny. Dodatkowo zawierają kwasy polifenolowe i organiczne, garbniki, sole mineralne oraz olejki eteryczne. Ten bogaty skład warunkuje szerokie spektrum działania leczniczego.

Jak i kiedy zbierać kwiaty oraz owoce bzu?

Miejsce zbioru ma kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa przygotowanych preparatów. Krzew musi rosnąć minimum 150 metrów od ruchliwych dróg, najlepiej w obszarach niezanieczyszczonych przez przemysł.

Zbiór kwiatów

Kwiaty zbiera się zanim pojedyncze pąki w baldachach w pełni się rozwiną. Należy ścinać je pod pierwszym rozwidleniem szypułki kwiatostanu – nigdy nie ściągać z łodygami czy liśćmi, które są trujące.

Zbiór owoców

Owoce można zbierać dopiero wtedy, gdy wszystkie jagody na baldachu osiągną pełną dojrzałość. Świadczy o tym lśniącoczarna barwa – niedojrzałe, zielonkawe owoce mogą zawierać więcej toksycznych związków.

Jak prawidłowo suszyć kwiaty bzu?

Suszenie to kluczowy etap zachowania substancji leczniczych. Kwiaty należy suszyć w zacienionym, przewiewnym miejscu w temperaturze nieprzekraczającej 30°C. Wyższa temperatura niszczy delikatne olejki eteryczne i flawonoidy.

Po wysuszeniu kwiaty trzeba delikatnie okruszyć z baldachów i przechowywać w szczelnych pojemnikach, chroniąc przed wilgocią i światłem. Prawidłowo wysuszony surowiec zachowuje właściwości lecznicze przez około rok.

W jakich dolegliwościach pomaga bez czarny?

Działanie kwiatów

Flawonoidy zawarte w kwiatach działają silnie moczopędnie, co wykorzystuje się wspomagająco w leczeniu obrzęków. Olejki eteryczne wywołują efekt napotny – herbatkę z kwiatów stosuje się więc podczas przeziębień i stanów gorączkowych.

Rutyna uszczelnia naczynia krwionośne i zmniejsza ich przepuszczalność, dlatego preparaty z kwiatów pomagają w chorobach związanych ze zwiększoną łamliwością naczyń włosowatych. Witamina C wspiera odporność organizmu i przyspiesza rekonwalescencję po infekcjach.

Odwary z kwiatów znajdują zastosowanie jako płukanki jamy ustnej – działają wspomagająco w zapaleniu jamy ustnej, gardła oraz anginie.

Działanie owoców

Preparaty z owoców wykazują działanie odtruwające – pomagają usuwać szkodliwe produkty przemiany materii w chorobach takich jak gościec stawowy, choroby zakaźne czy dermatozy. Owoce działają również łagodnie przeczyszczająco, regulując pracę jelit.

Wykazują nieswoiste działanie przeciwbólowe, które wykorzystuje się w nerwobólach, rwie kulszowej, migrenie czy zapaleniu nerwu trójdzielnego. Wysoka zawartość witaminy C i antocyjanów wzmacnia naturalną odporność organizmu.

Jak przygotować domowy sok z bzu czarnego?

Sok z owoców bzu można przygotować na dwa sprawdzone sposoby. Własnoręczne przygotowanie gwarantuje brak nadmiaru cukru i sztucznych dodatków obecnych w produktach sklepowych.

Sposób pierwszy – z zamrożonych owoców

1. Umyć dojrzałe, czarne owoce
2. Zamrozić je (zamrażanie usuwa gorzki smak i ułatwia uwolnienie soku)
3. Wycisnąć sok w wolnoobrotowej wyciskarce
4. Dodać cukier według własnego uznania (tyle, aby poprawić smak)
5. Rozlać do słoików i pasteryzować około 10 minut

Sposób drugi – z gotowanych owoców

1. Przebrać i umyć dojrzałe czarne owoce (opcjonalnie można je zamrozić)
2. Wsypać do garnka i zalać wodą tak, aby wszystkie były zanurzone
3. Gotować przez 5 minut, następnie ostudzić
4. Oddzielić sok od owoców przez sitko lub wycisnąć przez gazę
5. Dodać 300 g cukru na 1 litr soku
6. Rozlać do słoików i pasteryzować

Gotowy sok można dodawać do herbaty, polewać nim desery i kasze, lub pić rozcieńczony wodą. W stanach przeziębieniowych zaleca się stosowanie kilka razy dziennie.

Jak zaparzyć herbatkę z kwiatów bzu?

Herbata z suszonych kwiatów to prosty i skuteczny sposób na wykorzystanie właściwości leczniczych bzu. Przygotowanie zajmuje zaledwie kilkanaście minut.

1. 1 łyżkę wysuszonych i otartych z szypułek kwiatów zalać 200-250 ml wrzątku
2. Pozostawić pod przykryciem na około 15 minut
3. Przecedzić przez sitko
4. Pić z miodem i cytryną według uznania

Herbatkę można stosować jako płukankę jamy ustnej (bez dodawania miodu i cytryny) lub pić w celach napotnych i moczopędnych. Nie ma przeciwwskazań do podawania dzieciom.